Wie geen leucine mag innemen
Leucine is een gewoon bestanddeel van voedingseiwit, dus contra-indicaties heeft het weinig. Maar geconcentreerde supplementen zijn niet hetzelfde als een stuk kip: ze geven een snelle en hoge piek van het aminozuur in het bloed. De redactie onderzocht voor wie zo'n piek gevaarlijk kan zijn, in welke gevallen alleen een arts de beslissing moet nemen en met welke medicijnen leucine een wisselwerking kan hebben.
Absolute contra-indicaties
De belangrijkste en onvoorwaardelijke contra-indicatie is de esdoornsiroopziekte (leucinose, MSUD). Dit is een zeldzame erfelijke aandoening waarbij het enzymcomplex dat de vertakteketenaminozuren afbreekt niet werkt. Leucine en de derivaten ervan hopen zich op in het bloed en de weefsels, en voor de hersenen zijn ze giftig.
Patiënten met deze diagnose volgen vanaf de geboorte een streng dieet met speciale therapeutische mengsels waarin het leucinegehalte zorgvuldig wordt gecontroleerd. Supplementen van leucine of BCAA zijn voor hen gevaarlijk en kunnen een metabole crisis met neurologische complicaties uitlokken (Strauss et al., GeneReviews).
De tweede groep zijn aangeboren stoornissen van de ureumcyclus en andere erfelijke aandoeningen van de aminozuurstofwisseling. Bij deze mensen is het vermogen om stikstof onschadelijk te maken beperkt, dus wordt elke extra aminozuurbelasting afgestemd met een klinisch geneticus of metabole specialist.
Ook een individuele intolerantie voor de bestanddelen van het product is een contra-indicatie. Allergieën voor het aminozuur zelf worden zelden beschreven, maar hulpstoffen — aroma's, kleurstoffen, lecithine (vaak soja) — kunnen bij gevoelige mensen reacties veroorzaken.
Aandoeningen waarbij een consult bij een arts nodig is
Er bestaat een reeks aandoeningen waarbij leucine niet categorisch verboden is, maar de inname ervan wel met een arts moet worden afgestemd. De reden is ofwel een veranderde aminozuurstofwisseling, ofwel het ontbreken van gegevens over de veiligheid.
| Aandoening | Waarom voorzichtigheid nodig is | Wie de beslissing neemt |
|---|---|---|
| Chronische nierziekte | Vaak is beperking van eiwit en stikstofbelasting nodig | Nefroloog, diëtist |
| Cirrose en andere leveraandoeningen | Verstoorde onschadelijkmaking van ammoniak; BCAA worden alleen als therapeutische voeding op voorschrift toegepast | Hepatoloog |
| Diabetes op insuline of sulfonylureumpreparaten | Leucine versterkt de secretie van insuline, verlaging van de glucose mogelijk | Endocrinoloog |
| Zwangerschap en borstvoeding | Er zijn geen gegevens over de veiligheid van hoge doses | Verloskundige-gynaecoloog |
| Amyotrofische laterale sclerose | In een klinisch onderzoek hielpen BCAA niet, er werd een ongunstige tendens waargenomen | Neuroloog |
| Kinder- en tienerleeftijd | De behoeften worden gedekt door voeding, gegevens over supplementen zijn beperkt | Kinderarts |
Wat de lever betreft is de situatie tegenstrijdig. De richtlijnen van ESPEN (Plauth et al., 2019) voorzien in het gebruik van preparaten van vertakteketenaminozuren bij sommige patiënten met cirrose, maar het gaat om gebalanceerde medische mengsels die door een arts worden geselecteerd, en niet om zelfstandige inname van geïsoleerd leucine.
Bij nierziekte beveelt de arts vaak een gecontroleerde en soms verlaagde eiwitinname aan. Het zelf toevoegen van aminozuren kan het berekende dieet verstoren en de stikstofbelasting vergroten.
Wat amyotrofische laterale sclerose betreft: de Italiaanse ALS-onderzoeksgroep (1993) meldde dat de inname van BCAA het verloop van de ziekte niet verbeterde, en dat in de behandelgroep een ongunstige tendens werd waargenomen. Daarom worden mensen met deze diagnose BCAA-supplementen niet aangeraden zonder een beslissing van een neuroloog.
Diabetes en de invloed op de glucose
Leucine is een van de sterkste stimulatoren van de insulinesecretie onder de aminozuren. In het onderzoek van Kalogeropoulou en collega's (2008) versterkte leucine samen met glucose de insulinerespons en verlaagde het de bloedsuikerspiegel sterker dan glucose alleen.
Voor een gezond persoon is dat geen probleem, maar als iemand insuline of middelen inneemt die de secretie ervan stimuleren, kan een extra prikkel theoretisch het risico op hypoglykemie verhogen, vooral tijdens training.
Anderzijds brengen observationele onderzoeken een hoog niveau van vertakteketenaminozuren in het bloed in verband met insulineresistentie. De oorzakelijkheid is hier niet bewezen, maar voor mensen met diabetes type 2 of prediabetes is dit een extra argument om zonder noodzaak geen grote doses in te nemen.
Praktische conclusie voor mensen met diabetes: begin niet op eigen houtje met de inname van leucine, bespreek het met een endocrinoloog en controleer in de eerste weken vaker de glucose, als de arts het supplement heeft toegestaan.
Wisselwerking met geneesmiddelen
De best gedocumenteerde wisselwerking betreft levodopa — het belangrijkste middel voor de behandeling van de ziekte van Parkinson. Levodopa wordt in de darm opgenomen en dringt de hersenen binnen met behulp van dezelfde transporter als de grote neutrale aminozuren, waaronder leucine.
Al in 1984 toonden Nutt en collega's aan dat aminozuren uit voeding de toevoer van levodopa naar de hersenen kunnen verlagen en de beheersing van de symptomen kunnen verslechteren. Daarom wordt patiënten met de ziekte van Parkinson vaak een bijzondere verdeling van eiwit over de dag aangeraden, en geconcentreerde aminozuursupplementen kunnen dit schema verstoren.
- Levodopa:concurrentie om het transport, mogelijke verlaging van de werkzaamheid.
- Insuline en stimulatoren van de secretie ervan:additieve invloed op de verlaging van de glucose.
- Middelen bij lever- en nieraandoeningen:leucine kan de stikstofbalans veranderen, wat correctie van het therapeutische dieet vereist.
Het overzicht van Fernstrom (2013) beschrijft hoe een verandering van de verhouding van de grote neutrale aminozuren de toevoer van tryptofaan en tyrosine naar de hersenen beïnvloedt. Voor mensen die middelen innemen die de serotonine- of dopaminesystemen beïnvloeden, is dit nog een reden om een arts te raadplegen.
De lijst is niet uitputtend. Als u regelmatig receptplichtige middelen inneemt, stel dan een arts of apotheker op de hoogte van uw voornemen om aminozuursupplementen in te nemen.
Wanneer het supplement gewoon niet nodig is
Naast de medische contra-indicaties zijn er situaties waarin leucine niet schadelijk is, maar ook geen zin heeft. Dat geldt voor mensen die al voldoende eiwit uit dierlijke bronnen binnenkrijgen: hun dieet voorziet toch al in de vereiste «leucinedrempels».
Reken niet op leucine als middel voor gewichtsverlies of als «energiedrank»: er is geen bewijs voor zo'n werking. Ook moet het niet worden gebruikt als vervanging van volwaardige maaltijden, vooral niet door tieners en mensen met een laag lichaamsgewicht.
De bovengrens die voor gezonde jonge en oudere mannen werd bepaald door de onderzoeken van Elango (2012) en Rasmussen (2016), is ongeveer 500 mg/kg per dag uit alle bronnen. Voor andere groepen zijn zulke grenzen niet vastgesteld, dus bij ontbreken van gegevens is het verstandig om je te beperken tot doses die typisch zijn voor het voedingsdieet.
Conclusies van de redactie
Er is één absolute contra-indicatie voor leucine — de esdoornsiroopziekte, evenals andere erfelijke stoornissen van de aminozuur- en stikstofstofwisseling.
Nier- en leveraandoeningen, diabetes onder medicamenteuze therapie, zwangerschap, kinderleeftijd, ALS en de inname van levodopa — dat zijn situaties waarin een beslissing van een arts nodig is.
Voor gezonde volwassenen is leucine in verstandige doses veilig, maar bij voldoende eiwit in het dieet vaak gewoon overbodig.
We raden ook onze artikelen «Bijwerkingen van leucine», «Hoe je leucine inneemt: dosering, tijdstip van inname, duur» en «Mythes over leucine» aan.
Literatuurlijst
- Strauss KA, Puffenberger EG, Carson VJ. Maple syrup urine disease. In: Adam MP, et al., eds. GeneReviews. Seattle (WA): University of Washington, Seattle; 2006 (updated).
- Plauth M, Bernal W, Dasarathy S, et al. ESPEN guideline on clinical nutrition in liver disease. Clin Nutr. 2019;38(2):485–521.
- Kalogeropoulou D, LaFave L, Schweim K, Gannon MC, Nuttall FQ. Leucine, when ingested with glucose, synergistically stimulates insulin secretion and lowers blood glucose. Metabolism. 2008;57(12):1747–1752.
- The Italian ALS Study Group. Branched-chain amino acids and amyotrophic lateral sclerosis: a treatment failure? Neurology. 1993;43(12):2466–2470.
- Nutt JG, Woodward WR, Hammerstad JP, Carter JH, Anderson JL. The "on-off" phenomenon in Parkinson's disease: relation to levodopa absorption and transport. N Engl J Med. 1984;310(8):483–488.
- Fernstrom JD. Large neutral amino acids: dietary effects on brain neurochemistry and function. Amino Acids. 2013;45(3):419–430.
- Elango R, Chapman K, Rafii M, Ball RO, Pencharz PB. Determination of the tolerable upper intake level of leucine in acute dietary studies in young men. Am J Clin Nutr. 2012;96(4):759–767.
Andriy Melnyk
Krachttrainer, auteur van programma's voor beginners en gevorderden. Schrijft over trainingsplanning.
